(Đông Timor rồi sẽ không bao giờ ngóc đầu lên được

(Đông Timor rồi sẽ không bao giờ ngóc đầu lên được. Có 1,2 triệu dân mà lại có tới 31 đảng phái đấu đá tranh cử suốt ngày thì sao mà kiên định đi theo một con đường được. Kiểu này thì sẽ nghèo mãi thôi)
Đi Timor Leste lần nào cũng vậy, ngoài công chuyện với chính quyền sở tại, bao giờ mình cũng dành thời gian gặp gỡ cộng đồng và doanh nghiệp. Và lần này cũng vậy. Nghe câu chuyện của doanh nghiệp, của cộng đồng sẽ giúp biết rõ hơn các câu chuyện vướng mắc bên trong để khi gặp quan chức bạn là đề nghị tháo gỡ và giúp thúc đẩy.
1. Timor Leste là một trong những nước nghèo nhất thế giới với dân số khoảng 1,2 triệu người và GDP 1,2 tỷ USD/năm. Tính ra GDP trên đầu người là 1000 USD/năm. Trong số 1,2 tỷ USD đó thì có tới 80 phần trăm là do đóng góp từ khai thác dầu và khí đốt. Timor Leste có lẽ là nước duy nhất trên thế giới có dự trữ ngoại tệ (20 tỷ USD) cao gấp 16 lần GDP (12 tỷ USD).
Tuy chỉ có 1,2 triệu dân, nhưng tại Timor Leste có tới 31 đảng phái chính trị hoạt động và tranh cử cho cuộc bầu cử QH vào ngày 22/7 tới. So với các cuộc bầu cử Tổng thống và QH những lần trước, cuộc bầu cử năm nay diễn ra tương đối thanh bình. Điều này cho thấy, sau quá trình chuyển tiếp, nền chính trị Timor Leste bắt đầu đi vào giai đoạn trưởng thành, tạo nền tảng cho đất nước phát triển.
2. Tuy nghèo như vậy, nhưng chính phủ non trẻ Timor Leste lại cung cấp miễn phí giáo dục phổ thông và y tế cho người dân. Người từ 60 tuổi trở lên được trợ cấp 60 USD/tháng, còn trợ cấp thất nghiệp là 90 USD/tháng. Triết lí phát triển của lãnh đạo bạn là chi tiêu trong khả năng, tuyệt đối tránh sử dụng dự trữ quốc gia hay gây thâm thủng ngân sách.
3. Tuy nghèo, nhưng sinh hoạt phí tại Timor Leste rất đắt đỏ. Giá khách sạn, sinh hoạt tại Timor Leste cao gấp khoảng 3 lần so với Hà Nội hoặc Jakarta. Timor Leste không có đồng tiền riêng mà sử dụng đồng USD làm đồng tiền chính thức. Timor Leste chỉ đúc tiền xu và cũng có mệnh giá như quarter, dime, cent như xu Mỹ. Tất nhiên, đây không phải xu Mỹ và chỉ tiêu được ở Timor Leste.
4. Nếu nói nơi nào trên thế giới có ” biển bạc” thì có lẽ phải kể đến Timor Leste. Ngồi trong quán ăn nhìn ra biển thấy có hàng chục chiếc thuyền của dân chài thả lưới và đánh cá chỉ cách bờ khoảng 10-20m! Họ cũng cầm xiên bằng gỗ hoặc nỏ cao su bắn tên để xiên hoặc bắn cá. Cách sống của họ rất đơn giản. Chỉ làm 30 phút buổi sáng trên biển, bắt được 1 mớ cá đủ ăn trong ngày hoặc bán lấy 10-15 USD đủ tiêu là nghỉ làm! Biển nhiều hải sản đến nỗi nếu muốn ăn và có thời gian thì chỉ đợi khi chiều đến, nước thủy triều rút xa bờ khoảng 100m là có thể nhặt được cả rổ cầu gai, ốc biển, ngao, hải sâm…
5. Timor Leste là nơi văn hoá làng xã vẫn đóng vai trò quan trọng. Ở các bản làng, luật lệ là tiếng nói của già bản hay trưởng làng. Ngôn ngữ chính thức của người dân địa phương là tiếng Tetu. Ngoài ra có 13 ngôn ngữ địa phương được sử dụng khá phổ biến. Tình chung trên cả nước, có khoảng 30 thổ ngữ được 1,2 triệu người sử dụng.